Senior z demencją nie chce zmieniać ubrania – jak reagować?

Senior od kilku dni chodzi w tej samej koszuli. Nie chce założyć czystych ubrań, złości się, kiedy ktoś próbuje mu pomóc, albo zapewnia, że przecież „dopiero się przebrał”. Dla rodziny może to być frustrujące, ale przy demencji odmowa zmiany ubrania często nie wynika z uporu.

Senior może nie pamiętać, jak długo nosi dane ubranie, nie zauważać, że jest zabrudzone albo nie rozumieć, dlaczego ktoś chce je zabrać.

Dlaczego osoba z demencją nie chce zmieniać ubrania?

Przyczyn może być kilka.

Senior może:

• nie pamiętać, że nosi ubranie od kilku dni,
• uważać je za czyste,
• być przywiązany do konkretnej bluzki czy swetra,
• czuć się bezpieczniej w znajomym ubraniu,
• mieć trudność z wyborem nowych rzeczy,
• nie rozumieć kolejności ubierania,
• odczuwać ból podczas przebierania,
• wstydzić się pomocy drugiej osoby,
• źle reagować na pośpiech i nacisk.

Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być pytanie:

„Jak zmusić seniora do przebrania się?”

Lepiej zastanowić się, co dokładnie powoduje jego opór.

Nie udowadniaj, że ubranie jest brudne

„Tato, zobacz, przecież masz plamę na koszuli!”

„Mamo, chodzisz w tym swetrze czwarty dzień!”

Takie argumenty wydają się logiczne, ale osoba z demencją może nie pamiętać poprzednich dni albo nie dostrzegać problemu w taki sam sposób jak opiekun.

Zamiast rozpoczynać spór, można powiedzieć:

„Przygotowałam Ci świeżą koszulę.”

albo:

„Założymy dziś ten niebieski sweter.”

Im mniej sytuacja przypomina konflikt, tym większa szansa na współpracę.

Ogranicz liczbę ubrań do wyboru

Otwarta szafa pełna ubrań może utrudniać decyzję.

Zamiast pytać:

„Co chcesz dzisiaj założyć?”

można pokazać dwie rzeczy:

„Wolisz niebieską czy zieloną koszulę?”

Dzięki temu senior nadal może zdecydować, ale wybór jest prostszy.

Podobna zasada sprawdza się w wielu codziennych sytuacjach związanych z demencją.

Więcej:

Jak rozmawiać z osobą z demencją? 10 zasad, które ułatwiają codzienną opiekę

Przygotuj ubrania w odpowiedniej kolejności

Jeżeli senior ma problem nie tyle z samą zmianą ubrania, ile z wykonaniem kolejnych czynności, można przygotować rzeczy wcześniej.

Połóż je w kolejności, w której mają zostać założone.

Można również podawać krótkie komunikaty:

„Najpierw koszulka.”

„Teraz spodnie.”

„Na końcu sweter.”

Nie wykonuj jednak automatycznie wszystkiego za seniora.

Jeżeli potrafi sam założyć koszulę, ale potrzebuje pomocy z guzikami, pomóż właśnie z guzikami. Warto pozostawiać mu tyle samodzielności, ile jest w danym momencie bezpieczne i możliwe.

Sprawdź, czy ubranie nie powoduje dyskomfortu

Czasem problem jest bardzo prosty.

Nowa koszula może mieć niewygodny kołnierzyk. Spodnie mogą być zbyt ciasne. Seniorowi może być zimno albo zakładanie ubrania przez głowę może sprawiać ból.

Warto zwrócić uwagę, czy senior:

• krzywi się podczas podnoszenia rąk,
• nie chce zginać nogi,
• reaguje bólem na dotyk,
• wybiera wyłącznie bardzo luźne ubrania,
• ma trudności z guzikami lub zamkami.

Jeżeli pojawiła się nagła trudność z ubieraniem albo ból, warto poszukać przyczyny, zamiast przypisywać wszystko demencji.

Wykorzystaj przyzwyczajenia seniora

Jeżeli tata przez lata nosił podobne koszule i spodnie, nie trzeba nagle zmieniać jego stylu.

Jeżeli mama szczególnie lubi jeden sweter, można rozważyć kupienie podobnego egzemplarza, jeśli rzeczywiście ułatwia to codzienne funkcjonowanie.

Znajome ubrania mogą dawać osobie z demencją poczucie bezpieczeństwa.

Podobnie jak przy kąpieli, często pomaga również stała pora przebierania – np. po porannej toalecie albo przed snem.

Jeżeli problemy dotyczą także mycia, przeczytaj:

Senior z demencją nie chce się myć – co zrobić bez zmuszania?

Co zrobić z ubraniem, które senior chce nosić bez przerwy?

Jeżeli senior ma jedną ulubioną koszulę i nie chce jej oddać do prania, nie zawsze warto robić z tego konflikt.

Można spróbować zabrać ją do prania wtedy, gdy senior zmieni ubranie przed snem lub kąpielą, a później odłożyć z powrotem w znane miejsce.

Jeżeli jest taka możliwość, praktycznym rozwiązaniem bywają również dwa podobne egzemplarze ulubionego ubrania.

Celem nie jest „przechytrzenie” seniora, ale ograniczenie sytuacji, które powodują niepotrzebny stres, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej higieny.

A jeśli próba przebrania kończy się agresją?

Nie próbuj siłą zdejmować ubrania, jeżeli senior jest bardzo pobudzony i nie ma pilnej konieczności wykonania tej czynności właśnie teraz.

Przerwij próbę i wróć do niej w spokojniejszym momencie.

Jeżeli podobne sytuacje często kończą się krzykiem, odpychaniem lub uderzaniem, przeczytaj:

Senior z demencją staje się agresywny – dlaczego tak się dzieje i jak reagować?

Kiedy problemy z ubieraniem stają się czymś więcej niż niechęcią?

Wraz z postępem demencji senior może mieć coraz większą trudność nie tylko z wyborem ubrania, ale również z samym procesem ubierania.

Może zakładać ubrania w niewłaściwej kolejności, kilka warstw odzieży jednocześnie, nieodpowiednie rzeczy do pogody albo nie wiedzieć, do czego służy dany element garderoby.

Problemy z wykonywaniem codziennych czynności, w tym ubieraniem się, mogą pojawiać się wraz z rozwojem otępienia.

Uprość szafę seniora

Jeżeli wybór ubrań zaczyna sprawiać trudność, nie trzeba pozostawiać w szafie kilkudziesięciu rzeczy na każdy sezon.

Można przygotować kilka wygodnych zestawów odpowiednich do aktualnej pogody.

Warto wybierać ubrania:

• wygodne,
• łatwe do zakładania,
• bez skomplikowanych zapięć,
• dobrze znane seniorowi,
• odpowiednie do temperatury.

Nie oznacza to, że senior ma stracić możliwość decydowania o swoim wyglądzie. Chodzi raczej o ułatwienie wyboru, kiedy zbyt wiele możliwości zaczyna powodować dezorientację.

Zwróć uwagę na ubranie odpowiednie do pogody

Osoba z demencją może latem próbować założyć zimową kurtkę albo zimą wyjść z domu bez odpowiedniego okrycia.

Jeżeli takie sytuacje zaczynają się powtarzać, warto przygotowywać ubrania wspólnie i ograniczyć dostęp do rzeczy nieodpowiednich do aktualnej pory roku.

Szczególnie ważne staje się to wtedy, gdy senior nadal sam wychodzi z domu.

Jeżeli dodatkowo pojawiają się problemy z orientacją, przeczytaj:

Senior z demencją wychodzi z domu i nie wie, jak wrócić – jak zwiększyć bezpieczeństwo?

Pozostawiaj tyle samodzielności, ile jest możliwe

Nie warto przejmować całego ubierania tylko dlatego, że trwa ono dłużej.

Jeżeli senior potrafi sam założyć spodnie i koszulę, ale nie radzi sobie z guzikami, można pomóc tylko w tym ostatnim elemencie.

NFZ zaleca podtrzymywanie aktywności osoby z demencją i dostosowywanie wykonywanych przez nią czynności do zmieniających się możliwości.

Pacjent.gov.pl – Opieka nad chorym z demencją

Kiedy warto porozmawiać z lekarzem?

Jeżeli problemy z ubieraniem narastają stopniowo razem z innymi objawami demencji, mogą być związane z postępem choroby.

Konsultacji wymaga jednak szczególnie sytuacja, gdy senior nagle przestaje radzić sobie z czynnością, którą jeszcze niedawno wykonywał samodzielnie.

Warto również zwrócić uwagę na ból, osłabienie, problemy z poruszaniem ręką lub nogą czy wyraźną zmianę zachowania.

Jeżeli pogorszenie nastąpiło nagle, przeczytaj również:

Demencja a majaczenie – dlaczego nagłe pogorszenie zachowania seniora wymaga reakcji

Kiedy potrzebna jest większa pomoc?

Ubieranie jest jedną z podstawowych czynności wykorzystywanych przy ocenie samodzielności seniora w skali Barthel. Oceniane są w niej również m.in. jedzenie, przemieszczanie się, korzystanie z toalety i higiena osobista.

Jeżeli senior potrzebuje już pomocy przy większości tych czynności, warto ponownie ocenić, czy dotychczasowa organizacja opieki jest wystarczająca.

Przeczytaj:

Kiedy osoba z demencją potrzebuje całodobowej opieki?

Krótka checklista dla rodziny

Jeżeli senior z demencją nie chce zmieniać ubrania:

• nie rozpoczynaj od kłótni,
• przygotuj maksymalnie dwa ubrania do wyboru,
• zachowaj ulubione i znajome rzeczy,
• wybieraj ubrania łatwe do założenia,
• przygotuj je w odpowiedniej kolejności,
• pozwól seniorowi zrobić samodzielnie to, co nadal potrafi,
• sprawdź, czy przebieranie nie powoduje bólu,
• pilnuj, czy ubranie jest odpowiednie do pogody,
• jeśli senior jest bardzo zdenerwowany, spróbuj ponownie później.

Najczęstsze pytania

Czy osoba z demencją może nie wiedzieć, jak się ubrać?

Tak. Otępienie może z czasem wpływać na zdolność wykonywania podstawowych codziennych czynności, w tym ubierania się.

Co zrobić, jeśli senior chce codziennie nosić to samo?

Nie zawsze trzeba z tego robić konflikt. Można wykorzystać moment kąpieli lub snu do wyprania ubrania albo – jeśli to możliwe – przygotować podobny drugi egzemplarz.

Czy warto pozwalać seniorowi samemu wybierać ubrania?

Tak, dopóki jest w stanie to robić. Jeśli duży wybór powoduje dezorientację, można zaproponować dwie odpowiednie rzeczy zamiast całej szafy.

Co zrobić, gdy senior ubiera się nieodpowiednio do pogody?

Warto wcześniej przygotować odpowiedni zestaw i ograniczyć dostęp do ubrań z innego sezonu. Jeżeli senior wychodzi sam, kwestia odpowiedniego ubrania staje się również elementem jego bezpieczeństwa.

Nie chodzi o idealny wygląd

Jeżeli koszula nie pasuje idealnie do spodni albo senior po raz kolejny wybiera swój ulubiony sweter, nie zawsze trzeba to poprawiać.

Najważniejsze, żeby ubranie było czyste, wygodne, bezpieczne i odpowiednie do temperatury, a senior zachował możliwie dużo samodzielności.

W opiece nad osobą z demencją czasami warto zrezygnować z perfekcji, jeśli dzięki temu zwykłe przebieranie nie zamienia się każdego dnia w konflikt.