Senior z demencją budzi się w nocy i chodzi po domu – co może pomóc?

Senior zasypia wieczorem, ale po kilku godzinach wstaje, chodzi po mieszkaniu, otwiera szafki albo próbuje się ubierać. Czasem jest przekonany, że właśnie zaczyna się dzień i trzeba iść do pracy lub na zakupy. Dla rodziny oznacza to nie tylko nieprzespane noce, ale również obawę o bezpieczeństwo bliskiej osoby.

Problemy ze snem mogą pojawiać się u osób z demencją, ale nie każde nocne wstawanie trzeba od razu uznawać za kolejny etap choroby. Warto najpierw poszukać przyczyny.

Dlaczego senior z demencją chodzi po domu w nocy?

Powodów może być kilka.

Senior może:

• nie odróżniać dobrze dnia od nocy,
• dużo spać w ciągu dnia,
• potrzebować skorzystać z toalety,
• odczuwać ból lub inny dyskomfort,
• być głodny albo spragniony,
• czuć niepokój po przebudzeniu,
• nie rozpoznawać miejsca, w którym się znajduje,
• reagować na zmianę codziennego rytmu.

Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na pytaniu „jak sprawić, żeby nie wstawał?”, warto zastanowić się: „dlaczego się budzi?”

Zacznij od obserwacji kilku nocy

Przez kilka dni warto zanotować:

O której senior zasypia?
O której się budzi?
Czy śpi w dzień i jak długo?
Co robi po przebudzeniu?
Czy idzie do toalety?
Czy próbuje wychodzić z mieszkania?
Czy jest spokojny, czy wyraźnie przestraszony lub pobudzony?

Może się okazać, że nocne pobudki mają bardzo podobny przebieg.

Takie notatki mogą być również pomocne podczas rozmowy z lekarzem.

Zadbaj o wyraźny rytm dnia i nocy

Jeżeli senior większość dnia spędza w łóżku lub często ucina sobie długie drzemki, wieczorem może mieć mniejszą potrzebę snu.

W miarę możliwości warto utrzymywać regularne godziny wstawania, posiłków, aktywności i snu.

W ciągu dnia dobrze zapewnić seniorowi bezpieczną aktywność dostosowaną do jego możliwości – może to być spacer, proste zajęcia domowe czy czas spędzony z rodziną.

Nie chodzi o męczenie seniora po to, aby „padł ze zmęczenia”. Chodzi o zachowanie możliwie czytelnego rytmu:

dzień – światło i aktywność, noc – cisza i odpoczynek.

Wieczorem ogranicz zamieszanie

Głośny telewizor, wiele osób w domu, intensywna rozmowa czy ciągłe zmiany otoczenia mogą utrudniać wyciszenie.

Pomóc może powtarzalny wieczorny schemat:

kolacja → toaleta → przygotowanie do snu → spokojna czynność → łóżko.

Dla osoby z demencją przewidywalność może być ważniejsza niż dokładna godzina wykonywania każdej czynności.

Zadbaj o bezpieczną drogę do toalety

Senior może wstawać w nocy po prostu dlatego, że potrzebuje skorzystać z toalety.

Problem zaczyna się wtedy, gdy po przebudzeniu nie potrafi jej znaleźć albo po drodze może się przewrócić.

Warto sprawdzić:

• czy droga do toalety jest wolna od przeszkód,
• czy dywaniki nie przesuwają się pod nogami,
• czy senior ma łatwo dostępne kapcie lub odpowiednie obuwie,
• czy delikatne oświetlenie pozwala bezpiecznie przejść przez mieszkanie,
• czy senior potrafi odnaleźć łazienkę po przebudzeniu.

Jeżeli urządzenie mieszkania zaczyna wymagać większych zmian, pomocny będzie również:

Jak przygotować mieszkanie dla osoby z demencją?

Co zrobić, kiedy senior obudzi się i mówi: „Muszę iść do pracy”?

Nie warto rozpoczynać w środku nocy długiego przekonywania:

„Tato, jest druga w nocy i od piętnastu lat nie pracujesz.”

Jeżeli senior jest zdezorientowany, logiczne argumenty mogą niewiele zmienić.

Spróbuj spokojnie powiedzieć:

„Teraz jest noc. Wszystko jest w porządku. Możemy jeszcze odpocząć.”

Jeżeli nie chce wrócić do łóżka, czasem lepiej przez chwilę z nim zostać, uspokoić sytuację i spróbować ponownie.

Więcej o komunikacji:

Jak rozmawiać z osobą z demencją? 10 zasad, które ułatwiają codzienną opiekę

Szczególnie uważaj, jeśli senior próbuje wychodzić z domu

Nocne chodzenie po mieszkaniu staje się znacznie poważniejszym problemem, jeżeli senior zaczyna otwierać drzwi wejściowe albo próbuje wyjść na zewnątrz.

Wtedy trzeba ponownie ocenić, czy obecny sposób organizacji opieki jest nadal bezpieczny.

Przeczytaj również:

Senior z demencją wychodzi z domu i nie wie, jak wrócić – jak zwiększyć bezpieczeństwo?

Co jeszcze może pomóc wieczorem?

Nie ma jednego sposobu, który zadziała u każdej osoby z demencją. Warto jednak zacząć od prostych zmian i obserwować, czy nocne pobudki stają się rzadsze.

Pomóc może:

• stała pora wstawania i kładzenia się spać,
• ograniczenie długich drzemek w ciągu dnia,
• codzienna aktywność dostosowana do możliwości seniora,
• spokojniejszy wieczór bez nadmiaru bodźców,
• skorzystanie z toalety przed snem,
• wygodne ubranie i odpowiednia temperatura w sypialni,
• delikatne oświetlenie drogi do łazienki.

Warto zmieniać jedną lub dwie rzeczy naraz, żeby można było zauważyć, co rzeczywiście pomaga.

Nie podawaj leków nasennych na własną rękę

Po wielu nieprzespanych nocach rodzina może zacząć szukać czegoś, co po prostu „pozwoli seniorowi przespać noc”.

Nie należy jednak samodzielnie wprowadzać leków nasennych lub uspokajających ani zmieniać dawek leków już przyjmowanych.

Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że przy demencji istnieją leki stosowane m.in. w przypadku współistniejących zaburzeń snu, ale o leczeniu powinien decydować lekarz.

Ministerstwo Zdrowia – Demencja

Jeżeli problemy ze snem regularnie się powtarzają, warto omówić je z lekarzem i przygotować listę wszystkich przyjmowanych przez seniora leków.

Kiedy nocne chodzenie warto skonsultować z lekarzem?

Konsultacja jest szczególnie ważna, gdy problem pojawił się niedawno, szybko się nasila albo senior praktycznie przestaje przesypiać noc.

Powiedz lekarzowi również, jeśli nocnym pobudkom towarzyszą:

• ból lub wyraźny dyskomfort,
• częste korzystanie z toalety,
• omamy,
• silny niepokój,
• duże pobudzenie,
• upadki,
• wyraźna zmiana zachowania.

Lekarz może pomóc ocenić, czy przyczyną jest sama demencja, inny problem zdrowotny, przyjmowane leki czy kilka czynników jednocześnie.

Nagła zmiana zachowania wymaga szczególnej uwagi

Jeżeli senior wcześniej spał stosunkowo spokojnie, a nagle przez kilka nocy staje się bardzo pobudzony, zdezorientowany lub zachowuje się zupełnie inaczej niż zwykle, nie zakładaj automatycznie, że demencja po prostu się pogorszyła.

Nagłe zmiany mogą mieć inną przyczynę i wymagają oceny medycznej.

Więcej:

Demencja a majaczenie – dlaczego nagłe pogorszenie zachowania seniora wymaga reakcji

Nocne pobudki są problemem również dla opiekuna

Jeżeli senior wstaje pięć czy sześć razy każdej nocy, opiekun również przestaje normalnie spać.

Po kilku tygodniach może pojawić się ogromne zmęczenie, rozdrażnienie i trudność z normalnym funkcjonowaniem w ciągu dnia.

To ważny sygnał przy ocenie, czy jedna osoba nadal jest w stanie samodzielnie zapewniać seniorowi opiekę przez całą dobę.

NFZ zwraca uwagę, że długotrwałe przemęczenie opiekuna może odbijać się na jego zdrowiu i zaleca m.in. korzystanie z pomocy innych osób oraz odpoczynek wtedy, gdy jest to możliwe.

Pacjent.gov.pl – Opieka nad chorym z demencją

Jeżeli senior wymaga nadzoru zarówno w dzień, jak i praktycznie przez całą noc, przeczytaj również:

Kiedy osoba z demencją potrzebuje całodobowej opieki?

Krótka checklista na noc

Jeżeli senior regularnie budzi się i chodzi po mieszkaniu:

• obserwuj godziny pobudek,
• ogranicz długie drzemki w ciągu dnia,
• utrzymuj możliwie regularny rytm dnia,
• zadbaj o spokojny wieczór,
• pozostaw bezpieczną drogę do toalety,
• usuń przedmioty zwiększające ryzyko upadku,
• sprawdź, czy senior nie próbuje wychodzić z mieszkania,
• nie podawaj leków nasennych bez konsultacji,
• omów z lekarzem nowe lub nasilające się problemy ze snem.

Najczęstsze pytania

Czy chodzenie po domu w nocy jest typowe dla demencji?

Zaburzenia snu mogą towarzyszyć demencji, ale nocnych pobudek nie należy automatycznie przypisywać chorobie. Warto sprawdzić, czy seniora nie budzi np. ból, potrzeba skorzystania z toalety, niepokój albo inny problem zdrowotny.

Czy pozwalać seniorowi spać w dzień?

Krótki odpoczynek może być potrzebny, szczególnie u osoby starszej. Problemem mogą być natomiast długie lub późne drzemki, które zaburzają rytm dnia i nocy.

Co zrobić, jeśli senior w nocy chce wychodzić z domu?

To sygnał, że trzeba szczególnie zadbać o bezpieczeństwo i ponownie ocenić zakres potrzebnego nadzoru.

Senior z demencją wychodzi z domu i nie wie, jak wrócić – jak zwiększyć bezpieczeństwo?

Czy problemy ze snem trzeba zgłosić lekarzowi?

Jeżeli są nowe, nasilają się, znacząco wpływają na funkcjonowanie seniora lub opiekuna albo towarzyszą im inne niepokojące objawy – warto je skonsultować.

Nie próbuj rozwiązywać każdej pobudki siłą

Celem nie powinno być zmuszenie seniora do pozostania w łóżku za wszelką cenę.

Najpierw sprawdź, dlaczego wstał i czego w danej chwili potrzebuje.

Czasami wystarczy toaleta, łyk wody i spokojne przypomnienie, że jest noc. Innym razem powtarzające się nocne wędrówki są sygnałem, że trzeba zmienić organizację dnia, skonsultować stan zdrowia lub zwiększyć zakres opieki.

Przy demencji potrzeby seniora mogą się zmieniać. Rozwiązanie, które było wystarczające kilka miesięcy temu, nie zawsze będzie wystarczające dzisiaj.